Kvennadagurinn 8. mars

Ekki fyrir svo alls löngu komst ég að því að gatan sem ég vinn á, Dorotheenstrasse, hafði áður verið nefnd í höfuðið á öðrum kvenmanni. Sá hluti götunnar sem tilheyrði Austur-Berlín nefndist Clara Zetkin strasse í höfuðið á einum helsta kvenréttindafrömuði Þýskalands. Árið 1995 var nafni götunnar breytt í Dorotheenstrasse, í höfuðið á einhverri prinsessunni, samkvæmt tillögu Helmut Kohls, þáverandi kanslara Þýskalands. Kanslaranum þótti óviðeigandi að gatan sem liggur að Bundestag og Reichstag, aðsetri ríkisstjórnar og þings, drægi nafn sitt af þekktum sósíalista sem barðist fyrir réttindum kvenna. Örlítið finnst mér það hjákátlegt að karlmaður í valdastöðu láti þá auðvitað breyta heitinu í höfuðið á prinsessu sem gerði lítið annað en að klæðast íburðarmiklum kjólum og klappa hundum...

Zetkin, til vinstri, með vinkonu sinni Rosu Luxemburg


Clara Zetkin er Bríet Bjarnhéðinsdóttir þeirra þjóðverja. Hún var ekki aðeins ötull talsmaður réttinda kvenna heldur einnig friðar og hafðist margt að með vinkonu sinni Rosu Luxemburg. Henni er eignaður heiðurinn að alþjóðlegum baráttudegi kvenna sem er í dag 8.mars. Á alþjóðlegri ráðstefnu sósíalískra kvenna sem var haldin í Kaupmannahöfn árið 1910 bar hún upp þá tillögu að konum yrði eignaður alþjóðlegur baráttudagur. Hugmyndin kom frá Bandaríkjunum þar sem dagur tileinkaður baráttu kvenna hafði gefist vel í að vekja athygli á réttindum kvenna. Fyrsti alþjóðlegi baráttudagur kvenna var raunar haldinn 19. mars í Danmörku, Þýskalandi, Austurríki-Ungverjalandi og í Sviss og var jafn kosningaréttur karla og kvenna í brennidepli. Árið 1921 var ákveðið að færa dagsetningu baráttudags kvenna til 8. mars, til heiðurs rússneskum verkakonum, eiginkonum hermanna og bóndakonum sem hófu mótmæli 8. mars 1917 (23. Febrúar að rússnesku tímatali) sem leiddi síðar til febrúarbyltingarinnar.

Ekki var jafn mikið haldið upp á daginn eftir seinna stríð og var til dæmis haldið upp á hann sem sósíalískan mæðradag í Austur-Þýskalandi, enda móðurímyndin í hávegum höfð í Sóvétríkjunum gömlu. Á áttunda áratugnum var svo blásið lífi í daginn í kjölfar kvennahreyfingarinnar í Vestur-Þýskalandi en hún gagnrýndi einmitt þennan mæðrabrag sem dagurinn hafði tekið á sig. Alþjóðaþing Sameinuðu þjóðanna gerði svo daginn að alþjóðlegum baráttudegi kvenna árið 1977.

Á Íslandi er þessi dagur ekki mjög áberandi en við höfum vitaskuld aðra daga eins og 19. júní og kvennafrídaginn 24. október. Mér sýnist á öllu að hér í Þýskalandi þurfi konur á þessum degi á að halda til að vekja sig til umhugsunar. Þær eru eftirbátar kynsystra sinna í Vestur-Evrópu hvað varðar mörg jafnréttismál. Á vefmiðli einum las ég að 45% þýskra kvenna á milli 20-64 ára vinna aðeins hlutastarf þar sem það fellur í þeirra skaut að sinna fjölskyldu og heimili líkt og um fullt starf væri að ræða. Þýskar konur í fullu starfi eru að jafnaði með 21% lægri laun að meðaltali en karlar samkvæmt tölum frá OECD en hvergi er launamunur kynjanna meiri í löndum Evrópusambandsins. Einungis 3% þýskra kvenna sitja í stjórnum fyrirtækja en þess skal geta að þýskar konur eru alla jafna með langa skólagöngu að baki. Þær eiga að vísu kanslara sem er kvenmaður en hún hefur í gegnum tíðina lítið látið heyra í sér hvað varðar kvenréttindamál.

Ég velti því fyrir mér hvort þýskum konum veiti nokkuð af nýrri Clöru Zetkin til að rétta sína stöðu af eða að minnsta kosti einhverri rödd sem lætur ekki alvöru hugsjónakonur, sem gerðu raunverulega eitthvað fyrir sína samtíð og framtíð, víkja fyrir prinsessuhugmyndinni. Fyrsta skrefið væri til dæmis að gefa götunni sem ég vinn við sitt upprunalega heiti – gæti verið ágætis áminning allra þeirra kvenna og karla sem þar eiga leið um.