Ó borg (mín?)

Reykjavík á ekkert í mér. Ég á kannski lítið í henni á móti. Mér hefur alltaf liðið eins og ég sé gestur í þessari borg, utanaðkomandi einstaklingur sem sækir erindi sín til höfuðborgarinnar en er farinn jafnharðan og erindagjörðunum er aflokið. Hvers vegna hefur mér veist það örðugt að gera mér til hugarlunds að Reykjavík geti verið og sé heimili mitt en ekki dvalarstaður? „Heima“ er hugtak sem ég hef ekki notað yfir dvalarstaði mína í Reykjavík nema í hálf yfirborðskenndri merkingu, staður þar sem ég hef komið mér fyrir hverju sinni. Í bernsku tengdi ég Reykjavík við fjölskylduboð um stórhátíðir og afmæli, einstaka skólaferðalög þar sem farið var í bíó eða leikhús og kostur gafst á að ganga yfir gangbraut eins og maður heyrði um talað í umferðarskólanum. Síðar meir tengdust Reykjavíkurferðir mínar tannréttingum sem ég hugsa til með pínu en sá sólarblettur var á að tannlæknastofan var í einum fallegasta hluta borgarinnar, rétt hjá Nípunni, sem mér þótti einstaklega ævintýralegt hús og þykir enn. Það minnti mig á Múmíndalinn. Ferðir til Reykjavíkur voru einnig gjarnan farnar vegna íþróttamóta þar sem engin íþróttaafrek voru unnin en uppúr stóðu svefnlausar nætur á þunnum dýnum í skólastofum og heilabrot yfir korti af ruglingslegu strætókerfi. Matador kenndi mér eitt og annað um það hvernig kerfið í Reykjavík gengi fyrir sig, að ég taldi víst. Öll peðin byrjuðu á sama byrjunarreit, með sömu upphæð í vasanum. Eftir því hvernig teningum var kastað gastu orðið efnaður með því að kaupa heilu göturnar og látið reisa í þeim hús eða hótel og gert þær þannig eftirsóttarverðari. En það voru ekki einungis heilu göturnar sem þú gast keypt, eða húsin og hótelin sem þú gast reist, þú gast einnig keypt heilu félögin, Loftleiðir og einhver önnur fyrirtæki sem eru aðeins að finna í sögubókum nú til dags. Sá vann spilið sem hafði keypt mest, átti mest og græddi mest. Sumir voru einfaldlega heppnir, unnu þúsund kalla í sífellu í Happdrætti Háskóla Íslands, gamlir vinir poppuðu upp og greiddu gamla skuld á meðan aðrir lentu í steininum, misstu úr umferð eða þurftu að borga sekt. Sumir voru einfaldlega óheppnir, voru alltaf sömu peðin sem rápuðu um götur Reykjavíkur sem þeir eignuðust ekkert í, með sama þúsund kallinn í vasanum – jafnvel minna, jafnvel ekki neitt. Þannig var skiptingu auðs og farsældar háttað í Matador, teningum var kastað og þú drógst spjald sem ákvarðaði örlög þín. Auk þess fannst mér líka alltaf eins og lagið Reykjavíkurnætur með Megasi sprytti alltaf ósjálfrátt í huga mér þegar talað var um Reykjavík. Rám röddin í Megasi og óskýrmælgi hans minnti mig á hrjúfa steinsteypu gatnanna og óreiðukennd öskrin hennar Bjarkar á umferðarslys á samlægum gatnamótum. Matadors - og Megasar ímyndin af Reykjavík hefur sem betur fer runnið sitt skeið og ég hef komist í raun um að Reykjavík er ekki aðeins mynd í mínum huga af rigningarblautri gangstétt sem glampar á undan ljósastaurum – því ekkert er eins fráhverft mínum huga og blaut steinsteypa. Í haust varð mér ljóst að Reykjavík hefur eignað sér eitthvað í mér. Hún hefur verið falleg, mild og skartað sínum prúðbúnustu haustlitum. Hún hefur líka hvesst á mig, ekki síst þegar ég fer fyrir horn bygginga hennar og nú fyrripart vetrar hefur hún leyft mér að renna mér á ísilagðri Tjörninni hennar. Harpan sýnir sín litbrigði þegar ég skokka vesturátt Sæbrautar en Esjan situr þunglamaleg við sinn sama keip í austurátt – svo ekki sé minnst á Súluna sem teygir þráðbeina geisla sína upp til himins. Ég hjóla eða geng göturnar, hef náð að ráða mér fram úr strætókerfinu en samt sannreynt að Megas hafði rétt fyrir sér að það væri kortersgangur úr Norðurmýrinni og niður á Lækjartorg. Bæði rótgrónar og nýuppsprottnar verslanir heimsæki ég, drekk biksvart og þykkt kaffi á Mokka og geri engan greinarmun á peðum eða öðrum þeim sem ganga um götur borgarinnar, við förum víst öll sömu leið að lokum. Þegar allt kemur til alls er Reykjavík farin að eiga eitthvað í mér. Þegar ég geng stræti hennar er mér farið að líða örlítið eins og heima. Líkt og segir í textanum : Um síð, um síð ég kem og krýp þér aumur og kyssi jafnvel hörðu strætin þín.

Vorið.

Vorið kemur eins og fugl sem hefur sprottið fjaðrir en er enn ófleygur. Við það loðir sakleysi og rótleysi og að baki því liggur tómleiki vetrarins sem verður ekki umfaðmaður. Vorið kemur með vonina, lífið sprettur fram líkt og trjágreinarnar sem skrúðast grænum laufum og ilmurinn sem fylgir nýjum gróðri.

Þú ert umvafin fallegri ásjónu, góðum ilmi og góðum fyriráætlunum. En allt í einu eru allt í kringum þig pör í praktískum skóm. Þú veltir fyrir þér hvort þessi skótíska fylgi vorinu. Stígvélin þín meira að segja leka. Vorið er fjaðrareyttur fugl sem aldrei nær að hefja sig til flugs.

Diskó-fox!

Hann leit slóttuglega í kringum sig um leið og hann stökk fram fyrir mig á götunni. Hann virti mig varla viðlits þar sem ég stóð frosin í götunni, gapandi af undrun, heldur skokkaði léttur á fæti yfir götuna þar sem hann hoppaði á milli runna, sennilega leitandi að einhverju ætilegu. Að refur yrði á vegi mínum um miðja nótt í stórborg átti ég ekki von á. Mér fannst svo undarlegt en um leið ævintýralegt að sjá þessa veru á ferð í miðri stórborg rétt eftir miðnætti. Þrátt fyrir alla þá kynlegu kvisti sem verða á vegi manns hér, hvort sem er að nóttu eða degi, þá stakk þessi vera svo algjörlega í stúf við steinsteypuna, veggjakrotið og neonskiltin í Späti-sjoppunum. Refurinn virtist ekki passa inn í náttúru (eða ónáttúru)stórborgarinnar en hann virtist vera kunnugur þessum slóðum, kippti sér ekki við mannfólk né bíla og skokkaði sjálfsöruggur um götuna. Mig langaði einna helst til að elta hann uppi og í huga mér hóf rödd náttúrufræðings í breskum dýralífsþætti að útskýra atferli hans með æsispennandi hætti. Ég lét hann hinsvegar fara óáreittan sína leið því í stórborg lætur maður allar verur fara sína leið ef þú færð að fara þína...

Seinna heyrði ég frá heimamönnum í borginni að það væri ekki óalgengt að sjá refi á ferð í borginni, þá sérstaklega um nætur eða undir morgunn. Á síðustu árum hefur refum fjölgað í þýskum borgum enda komast þeir þar mun auðveldar í æti og skjól en í skóglendinu. Borgirnar hafa líka sífellt verið að breiða úr sér og tekið yfir óbyggð svæði sem voru búsvæði refa og annarra villtra dýra. Yngri kynslóðir þessara „innflytjenda“ í borginni hafa tapað hluta af því villta eðli sem skógarrefir búa yfir, þær eru gæfari og hafa aðlagast borgarlífinu með ágætum hætti – þeir hafa jafnvel lært að fylgja gangandi vegfarendum þegar þeir fara yfir á grænu ljósi! Ósagt skal látið hvort aukning refa í stórborgum Þýskalands sé ánægjuleg þróun, þeir eru ekki einungis duglegir við að dreifa drasli úr ruslatunnum þegar þeir leita að mat og heldur eru þeir einnig hýslar bandorma en tengsl eru á milli aukningar bandormatilfella í mönnum og fjölgun refa í þéttbýli. Hinsvegar er eitthvað fallegt og óvenjulegt að sjá refi í borgum og sýnir hvað náttúran er seig við að finna leiðir til að aðlagast þegar tímar og aðstæður breytast.

Aðra nótt, en líka í miðri borginni komst ég í návígi við annan „ref“. Hann á rætur sínar að rekja til popptónlistar áttunda og níunda áratuga tuttugustu aldar. Sú tegund af ref er kallaður „Diskó fox“ og er tegund af samkvæmisdansi sem er mikið dansaður hér í Þýskalandi. Við fórum nefnilega á frægan dansstað hérna í borginni, Clärchens Ballhaus, þar sem allskonar fólk kemur saman með dansinn einan að markmiði! Staðurinn minnti mig á félagsheimili og stemmningin að sama skapi á þorrablót eins og þau gerast best. Fólk var á öllum aldri en allir voru í góðu skapi enda framkalla danshreyfingar bara gleði. Sjálf dansaði ég lítið þetta kvöld en fylgdist með af hliðarlínunni hvernig fólk dansaði, vals, rúmbu, salsa og foxtrott hring eftir hring. Þegar plötusnúðurinn spilaði eitthvað popplag með óræðum takti dönsuðu þjóðverjarnir þennan dans sem er kallaður „Diskó fox“. Í kjölfarið af diskóbylgjunni á áttunda áratugnum ætlaði sóló-dansinn að tröllríða öllu en sem mótvægi við honum var þróaður „Diskó-fox“, samkvæmisdans sem hentar til að dansa við undir diskó- og popplögum, að ógleymdu italio-diskó. Dans er jú, einkonar náttúra sem finnur sér leiðir til að aðlagast breyttum tíðaranda.

Næsta verkefni í tilefni fyrsta dags sumars: Pússa dansskóna og læra sporin við diskó-fox!

Kvennadagurinn 8. mars

Ekki fyrir svo alls löngu komst ég að því að gatan sem ég vinn á, Dorotheenstrasse, hafði áður verið nefnd í höfuðið á öðrum kvenmanni. Sá hluti götunnar sem tilheyrði Austur-Berlín nefndist Clara Zetkin strasse í höfuðið á einum helsta kvenréttindafrömuði Þýskalands. Árið 1995 var nafni götunnar breytt í Dorotheenstrasse, í höfuðið á einhverri prinsessunni, samkvæmt tillögu Helmut Kohls, þáverandi kanslara Þýskalands. Kanslaranum þótti óviðeigandi að gatan sem liggur að Bundestag og Reichstag, aðsetri ríkisstjórnar og þings, drægi nafn sitt af þekktum sósíalista sem barðist fyrir réttindum kvenna. Örlítið finnst mér það hjákátlegt að karlmaður í valdastöðu láti þá auðvitað breyta heitinu í höfuðið á prinsessu sem gerði lítið annað en að klæðast íburðarmiklum kjólum og klappa hundum...

Zetkin, til vinstri, með vinkonu sinni Rosu Luxemburg


Clara Zetkin er Bríet Bjarnhéðinsdóttir þeirra þjóðverja. Hún var ekki aðeins ötull talsmaður réttinda kvenna heldur einnig friðar og hafðist margt að með vinkonu sinni Rosu Luxemburg. Henni er eignaður heiðurinn að alþjóðlegum baráttudegi kvenna sem er í dag 8.mars. Á alþjóðlegri ráðstefnu sósíalískra kvenna sem var haldin í Kaupmannahöfn árið 1910 bar hún upp þá tillögu að konum yrði eignaður alþjóðlegur baráttudagur. Hugmyndin kom frá Bandaríkjunum þar sem dagur tileinkaður baráttu kvenna hafði gefist vel í að vekja athygli á réttindum kvenna. Fyrsti alþjóðlegi baráttudagur kvenna var raunar haldinn 19. mars í Danmörku, Þýskalandi, Austurríki-Ungverjalandi og í Sviss og var jafn kosningaréttur karla og kvenna í brennidepli. Árið 1921 var ákveðið að færa dagsetningu baráttudags kvenna til 8. mars, til heiðurs rússneskum verkakonum, eiginkonum hermanna og bóndakonum sem hófu mótmæli 8. mars 1917 (23. Febrúar að rússnesku tímatali) sem leiddi síðar til febrúarbyltingarinnar.

Ekki var jafn mikið haldið upp á daginn eftir seinna stríð og var til dæmis haldið upp á hann sem sósíalískan mæðradag í Austur-Þýskalandi, enda móðurímyndin í hávegum höfð í Sóvétríkjunum gömlu. Á áttunda áratugnum var svo blásið lífi í daginn í kjölfar kvennahreyfingarinnar í Vestur-Þýskalandi en hún gagnrýndi einmitt þennan mæðrabrag sem dagurinn hafði tekið á sig. Alþjóðaþing Sameinuðu þjóðanna gerði svo daginn að alþjóðlegum baráttudegi kvenna árið 1977.

Á Íslandi er þessi dagur ekki mjög áberandi en við höfum vitaskuld aðra daga eins og 19. júní og kvennafrídaginn 24. október. Mér sýnist á öllu að hér í Þýskalandi þurfi konur á þessum degi á að halda til að vekja sig til umhugsunar. Þær eru eftirbátar kynsystra sinna í Vestur-Evrópu hvað varðar mörg jafnréttismál. Á vefmiðli einum las ég að 45% þýskra kvenna á milli 20-64 ára vinna aðeins hlutastarf þar sem það fellur í þeirra skaut að sinna fjölskyldu og heimili líkt og um fullt starf væri að ræða. Þýskar konur í fullu starfi eru að jafnaði með 21% lægri laun að meðaltali en karlar samkvæmt tölum frá OECD en hvergi er launamunur kynjanna meiri í löndum Evrópusambandsins. Einungis 3% þýskra kvenna sitja í stjórnum fyrirtækja en þess skal geta að þýskar konur eru alla jafna með langa skólagöngu að baki. Þær eiga að vísu kanslara sem er kvenmaður en hún hefur í gegnum tíðina lítið látið heyra í sér hvað varðar kvenréttindamál.

Ég velti því fyrir mér hvort þýskum konum veiti nokkuð af nýrri Clöru Zetkin til að rétta sína stöðu af eða að minnsta kosti einhverri rödd sem lætur ekki alvöru hugsjónakonur, sem gerðu raunverulega eitthvað fyrir sína samtíð og framtíð, víkja fyrir prinsessuhugmyndinni. Fyrsta skrefið væri til dæmis að gefa götunni sem ég vinn við sitt upprunalega heiti – gæti verið ágætis áminning allra þeirra kvenna og karla sem þar eiga leið um.

Döner kebab-"innflytjandinn" sem aðlagaðist

Í fyrra var með ýmsum hætti minnst tilkomu Berlínarmúrsins sem hafist var handa við að byggja í ágúst 1961. Sama ár kom fyrsta, tyrkneska farandverkafólkið til Þýskalands eða „Gastarbeiter“ eins og það var nefnt á þýsku. Þessi tvö tímamót, bygging múrsins og koma þeirra, eru alls ekki óaðskilin því með byggingu múrsins skorti á einni nóttu verkafólk frá Austur-Berlín í verksmiðjur sem staðsettar voru í Vestur-Berlín. Staðgengla vantaði í verksmiðjurnar og það sem fyrst. Tyrkir glímdu við mikið atvinnuleysi og um haustið 1961 rituðu þýsk og tyrknesk stjórnvöld undir fyrirkomulag sem hljóðaði upp á loforð um vinnu fyrir Tyrki, háð vissum skilyrðum, s.s um gott heilsufar og mætingu á þýskunámskeið þegar til Þýskalands væri komið. Fimmtíu ár eru liðin síðan og hefur stærsti hluti þessa farandverkafólks gert Þýskaland að sínu heimalandi. Vestur-Berlín tók sér annan keim með komu farandverkafólksins og Kreuzberg var fyrst til að gangast undir breytingar þar sem margt farandverkafólkið átti heimili. Það var einmitt í Kreuzberg, tíu árum eftir komu fyrsta farandverkafólksins til Berlínar, sem maður að nafni Kadir Numann útbjó fyrsta dönerinn í brauð, skyndibita sem hægt er að fá á hverju götuhorni í borginni og hver maður sem kemur til Berlínar getur ekki látið framhjá sér fara að smakka. Vegna komu þessa farandverkafólks fyrir 50 árum fagna Þjóðverjar annarra tímamóta sem hefðu sennilega ekki komið til nema vegna tyrkneskra áhrifa í borginni, en í ár er haldið upp á 40 ára afmæli fyrsta dönersins!

Heiðurinn á samsetningu þessa einfalda en bragðgóða skyndibita á maður að nafni Kadir Nurmann eða „Döner-Papa“ eins og hann hefur verið uppnefndur á þýsku. (Reyndar hefur mörgum manninum verið eignaður heiðurinn af fyrsta dönernum en látum þessa frásögn gilda hér). Í byrjun áttunda áratugarins rak hann ísbúð í Kreuzberg og tók eftir því hvernig líf fólks var sífellt erilsamara, það hafði engan tíma til að setjast niður við máltíð og var ávallt á leið frá einum stað til annars. Nurmann vildi bregðast við þessu breytta lífsmynstri fólks sem veitingamaður. Árið 1971 opnaði fyrsti McDonalds staðurinn í Þýskalandi og sló strax í gegn þar sem boðið var upp á fljótlega og handhæga máltíð – allt í einu brauði. Nurmann lék leikinn eftir, það sem hann hafði verið að bjóða upp á á einum diski setti hann saman í flatt brauð, líkt og hamborgara. Hátt í fjörtíu árum seinna hefur dönerinn í brauði vinninginn á McDonalds borgarana. Um 16000 dönersjoppur eru í Þýskalandi sem selja samanlagt þrjár milljónir dönera á dag og dönerinn fyrirfinnst allsstaðar í heiminum þar sem hver þjóð hefur lagað hann með sínu nefi. Hvergi er hann jafn fyrirferðarmikill eins og í Þýskalandi þar sem félag tyrkneskra döner framleiðanda í Evrópu (ATDiD) hefur aðsetur sitt.

Það verður ekki auðveldlega hlaupið frá því að bragða á þessum þekkta skyndibita þegar komið er til Berlínar. Talað er um Berlín sem höfuðborg dönersins og er hann jafn vinsæll meðal Berlínar-hipstersins, sem sést úða honum í sig seint um nætur, og meðal jakkafataklæddra manna sem gæða sér á honum í hádegispásunni. Hinn klassíski döner samanstendur af stökku flatbrauði, vel krydduðu „Scheibenfleisch“ sem er kálfa- eða kjúklingakjöt, steikt á teini, hvít- og rauðkáli, tómötum, gúrkum, lauki, stundum sneið af sauðaosti og einhverskonar kryddjurtasósu. Það getur verið kúnst að borða döner. Erfiðleikum er háð að forðast sósukám upp á gagnauga eða missa meira en helminginn af álegginu úr brauðinu á meðan áti stendur. Snyrtipinnum er bent á að fá sér dürum sem inniheldur það sem og döner en því er vafið í þunnt flatbrauð, ekki ólíkt tortillu. Notkun hnífapara tilheyrir ekki þegar maður athafnar sig við döner-máltíð.

Þakka má vinsældum dönersins, sem er vinsælli en hamborgarar, pizzur og currywurst í Berlín, því að framreiðsla hans stendur viðskiptavininum fyrir opnum dyrum. Hver döner er útbúinn eftir pöntun og viðskiptavinurinn hefur hráefnið fyrir sjónum sér, kjötið snýst og steikist á teini, grænmetið er niðurskorið í kæliborði og hið sama má segja um sósurnar. Einfalt, fljótlegt og bragðgott er það sem fólk vill ásamt því að fá mikið fyrir lítinn pening en döner kostar að meðaltali 3 evrur í Berlín.

Ekki eru þó allir jafn hrifnir af „Scheibenfleisch“ eða kjöti yfirhöfuð, en vilja samt ekki gefa dönerinn algerlega upp á bátinn. Vöner er lítill skyndibitastaður í hverfinu Friedrichschain sem býður upp á skyndibita þar sem uppistaðan kemur ekki úr dýraríkinu. Þar er hægt að fá vöner, sem inniheldur það sama og döner nema kjötinu er skipt út fyrir einhverskonar „kjötlíki“. Það er búið til úr hveiti glúteini, tofu og grænmeti og snýst á teini við heita plötu líkt og kjötskífurnar hjá venjulegum dönersölustöðum. Einnig er að sjálfsögðu hægt að nálgast bio-döner þar sem hráefnið er allt lífrænt ræktað.

Segja má að dönerinn sé mun meira en aðeins vinsæll skyndibiti. Hann er einnig tákngervingur menningarlegrar blöndunar og aðlögunar.

Að eldast inn í sinn aldur... eða inn í sinn bítil!

Síðast fjallaði ég um tímann en núna er þemað það sem tíminn færir okkur í skaut: Aldur.

Í upphafi þarf ég að viðurkenna dulítið sem er ósköp hversdagslegt vandamál en hrjáir sennilega marga einhvern tímann á lífsleiðinni: Ég hef kviðið því að eldast.
Þessi kvíði lét aldrei á sér bjáta fyrr en ég nálgaðist það að verða 26 ára. Mér fannst sem dagar lífs míns höfðu lit sínum glatað og ég myndi með undraverðum hætti stíga yfir landamæri þess að geta enn kallað sig unga og heims fullorðins áranna. En mér fannst ég engan veginn reiðubúin til að ferðast þar yfir, ég væri ekki með fullgilt vegabréf til að ferðast þar um því á einhvern stórkostlegan hátt ímyndaði ég mér að seinnihluti þrítugsaldursins kræfist jafn þykkrar afrekaskrár og símaskrárinnar og sjálfsöryggis til að ganga um með yfirvaraskegg, ef þú værir karlmaður, og varalitar í stíl við naglalakks, ef þú værir kvenmaður. Órói æskuáranna ætti auk þess umsvifalaust að svífa í burtu eins og reikult ský.

Í haust, þegar fór heldur að líða að 26 ára afmælinu mínu, kveið ég lítillega afmælisdeginum og leit yfir afrekaskránna mína sem samanstendur af kunnáttu í tveimur servéttubrotum og seiglu í skóla. Eins leit ég yfir snyrtikörfuna og þar var með engu móti hægt að finna samstæður í varalita- og naglalakkahrúgunni. Kvíðatilfinningin minnti mig á að vera með lausa tönn og kvíða fyrir því þegar ætti að kippa henni út. En eins og að kvíða því að lausri tönn er kippt út og að eldast þá er kvíðinn mun stærri en verknaðurinn sjálfur: Kippurinn tekur snöggt af, án alls sársauka og maður sér að það var algjörlega ástæðulaust að kvíða nokkurs!

Enda er mér orðið ljóst, sem gömul sál, að ég er að eldast inn í minn aldur! Allt (næstum allt) sem ég hef gaman af höfðar einkum til eldra fólks. Mér þykir gaman að prjóna, lesa, baka, spila, hella upp á kaffi fyrir mig og aðra, vera heima í rólegheitum, hlusta á Gufuna og svo langar mig í hund og ruggustól – helst strax í dag, ekki eftir fimmtíu ár. Erum við kannski búin að hlutgerva aldur helst til of mikið? Ungt fólk á að vera þróttmikið og stunda íþróttir en síst af öllu að verja tíma til að stunda hannyrðir. Að vísu er prjónskapur allur kominn í tísku og einstaka hipsterar sjást grípa í prjóna í biðrýmum hér í Berlín og einhversstaðar las ég að spila bridds sé það allra heitasta meðal hipsterana í Kreuzberg. Gott mál fyrir gamlar sálir en allt síðan bítlaæðið greip mig þegar ég var tíu ára gömul (athugið, 1996 ekki 1966, eða þegar Ingólfur Margeirsson flutti hina fantagóðu útvarpsþætti Bylting Bítlana á Rás 2 eftir hádegismat á sunnudögum) þá hefur mér fundist sem ég ætti að vera ung manneskja á sjöunda áratug tuttugustu aldar í stað þess fyrsta á tuttugustu og fyrstu öld.

Bítlarnir eru enn í dag uppáhalds hljómsveit mín þó ég hlusti ekki lon og don á verk þeirra í vasadiskói eins og ég gerði þegar ég „uppgötvaði“ þá og ég er nokkuð sátt við að lesa um sjöunda áratuginn bara í sögubókum. Um daginn horfði ég á nýlega heimildarmynd Martin Scorsese um George Harrison, Living in the Material World, sem óhætt er að mæla með. Á meðan ég horfði á myndina rann upp fyrir mér að í dag er George Harrison uppáhalds bítillinn minn, en sannur bítlaaðdáandi verður að eiga sér uppáhalds bítil.

Um tíu ára aldurinn var Ringo uppáhalds bítillinn minn, sennilega vegna þess að hann var alltaf að segja brandara og virtist ljúfur kall, svolítill trúður. Hann samdi líka Octupusu‘s Garden sem hljómar svolítið eins og stef úr teiknimynd. Hrifning mín á Ringo vék skjótt fyrir Lennon enda höfðuðu lífsviðhorf hans vel til gelgju unglingsáranna minna og ég komst snemma á gelgjuna. Ég las allt sem ég komst yfir um hann: Ævisögu hans sem Illugi Jökulsson skrifaði, sögu Cynthiu, fyrstu eiginkonu Lennons og bók sem hét Samlokurnar eða eitthvað í þá áttina og fjallaði um samband Lennons og Yoko Ono, sú bók var alltaf svolítið klístrug man ég eftir... Þessar þrjár bækur tók ég alloft út að láni frá Héraðsbókasafni Árnesinga enda einu bækurnar sem voru til um hann á safninu. Ævi og störf Lennons voru mér svo hugleikin að ég skapaði meiraðsegja John og Yoko eins og þau litu út þegar þau giftu sig á Gíbraltar úr trölladeigi og málaði vandlega barðastóran hatt Yoko með hvítri málningu keypta í Kaupfélaginu. Afsakið, en ég var bara tólf ára.

Svo er ég hérumbil fullorðin, gömul sál á seinnihelmingi þrítugsaldursins og George Harrison er af Bítlunum í mestum metum hjá mér sem ég held að sé nokkuð rökrétt þróun. Lagasmíðar hans höfða mest til mín af sólóferli Bítlanna og leitun hans í andlega tilvist er heillandi. Auk þess var hann góður húmoristi og ekki með nein stærilæti sem einkenndi stundum tvíeykið Lennon/McCartney.

Paul hefur aldrei verið nálægt því að vera í uppáhaldi hjá mér en það er spurning hvort það breytist „when I‘m sixty-four“!

Þegar tíminn fer fram úr mér á morgnana

Steinn Steinarr orti að tíminn væri eins og vatnið, og vatnið væri djúpt og kalt eins og vitund okkar sjálfra. Þegar ég hugsa um okkar frábæra ljóðskáld þá sé ég alltaf fyrir mér hörkulegan svip hans, ljóðrænar bylgjurnar í hárinu hans, há kollvikin, djúpt hökuskarðið og augu sem horfa djúpt og kalt á mann, einhvern veginn skáhallt framan af umslagi. Það sem tíminn gerði Steini Steinarri var að frysta hann á frímerki, sem er sennilega álíka tilfinning og að vera ofan í djúpu og köldu vatni, ef maður hefði vitund til þess. Svona fer tíminn með suma, eða reyndar bara Póstur og sími. Fólk vill oft frysta skáld sín á einhvern máta, minnast þeirra, að vitaskuld, og heiðra. Á göngu á Petrínhæðinni í Prag, síðastliðinn nóvember, sá ég framundan mér styttu og ég hugsaði með mér: „Æj nei, ekki enn eitt skáldið sem hefur orðið að steini“, og ég brá mér út af leið á forugan göngustíg til þess eins að forðast augnsamband við styttu, eftirmynd af manni sem eitt sinn lifði og meitlaði orð sem hreyfðu við fólki en var sjálfur meitlaður í hreyfingarlausan stein.

En þessi pistill átti ekki að fjalla um skáld og hvað er gert til að minnast þeirra (sjálf tel ég frímerki og styttur góðar aðferðir til að minnast og fanga áhuga fólks á skáldum og verkum þeirra) en hugleiðingar mínar taka stundum króka frá meginviðfangsefninu, sérstaklega ef það er kelda á veginum því hugðarefni mitt þessa stundina er fyrirbæri sem við skiljum ekki enn sem komið er til fullnustu en höfum reynt að finna góðar mælingar á allt frá örófi alda: Tíminn.

Á morgnana undanfarið hefur mér oft liðið sem tíminn hafi þegar farið fram úr, hlaupið á klósettið, gert teygjuæfingar, klætt sig, ristað brauð og hitað kaffi áður en augnlok mín hafi sem minnsta gert tilraun til þess að ljúka sér upp við óþolandi vekjarann í gemsanum mínum.

Tíminn er alltaf farinn fram úr mér á morgnana.

Á kvöldin, þegar ró hefur færst yfir bæinn og mannskapinn í senn og manneskjan sér að það sem ekki var afrekað yfir daginn verður og getur beðið til næsta dags, held ég alltaf í fávisku minni að ég hafi náð tímanum, að ég gangi samsíða honum í kvöldhúminu. Ég másandi eftir kapphlaup dagsins en hann gengur rösklega, rétt til að trappa sig niður eftir afrek dagsins.

Hvað er annars tíminn en mælieining við líf manns sjálfs? Við upplifum tímann ekki öðruvísi en í samhengi við líf/tíma okkar sjálfra. Tíminn er maður sjálfur. Það er ekki við neinn annan tíma í lífi manns að miða nema við tíma sjálfs manns. Getur þó tíminn verið sameign? Sameiginlegur? Er upplifun okkar sameiginleg? Í grunnskóla er okkur kennt að til sé mismunandi tími, forsögulegur tími, sem enginn man eftir því það var enginn til að muna. Svo er eitthvað sem heitir jarðsögulegur tími en mennirnir fóru á einhverjum tímapunkti að verða forvitnir um tímann sem var á undan tímanum svo þeir fóru að pota í jarðlög og taka sýni. Var nokkuð til frá upphafi nema tíminn og verður nokkuð á endanum til nema tíminn? Getur nokkuð verið til á undan lífinu nema þá kannski tíminn?

Ég er alltaf að reyna að átta mig á þessum tíma sem fer að sofa á sama tíma og ég á næturnar en er kominn fram úr löngu á undan mér á morgnana. Þegar ég hugsa samt of mikið um hann finnst mér vitund mín verða of djúp og köld... Í raun er mér alveg sama þótt hann fari fyrr fram úr, svo lengi sem hann hitar inniskóna mína og setur tvær brauðsneiðar í ristavélina.